اصلاح عمل كه جزء لاينفكّ اركان توبه است ، در دو مقطع زمانى گذشته و آينده قابل تحليل و بررسى است . هنگامى كه انسان توبه مىكند ، تصميم مىگيرد كه گناهان گذشته را جبران كند . پس از آن در اوّلين فرصت ممكن بايد به جبران عملكرد خود بپردازد ؛ يعنى اگر در به جا آوردن واجبات كوتاهى كرده است ، در حدّ توان و به‌گونه‌اى كه زندگى عادى او را مختل نكند ، لازم است واجبات فوت شده نظير نماز و روزه را قضا نمايد . و چنان‌كه حق‌ّالنّاس به عهده دارد ، بايد بدون هيچ درنگى نسبت به بازپرداخت حقّ مردم اقدام كند . حال اگر كسى به صورت جدّى و واقعى ، اقدام در جهت جبران گذشته را آغاز كند ، ولى توان جبران را در خود نيابد يا در نيمهء راه ، استطاعت مالى يا بدنى از وى سلب گردد ، به شرط آن‌كه تا پايان عمر ، بر عزم خود مبنى بر جبران حقوق واجب باقى بماند ، آمرزيده مىشود و جايگاه او بهشت خواهد بود . اصلاح آينده نيز يعنى رعايت تقواى الهى ، و رعايت تقوا به معناى انجام واجبات و اجتناب از گناه مىباشد . كسى كه توبه كرده است ، پس از ندامت قلبى و اظهار پشيمانى و بعد از آن‌كه جبران گناهان گذشته را آغاز مىنمايد ، بايد از مطلق محرّمات و معاصى اجتناب ورزد و به انجام واجبات نظير نماز و روزه ، اهميت دهد . عدم بازگشت به سوى گناه و معصيت ، در تحقّق نهايى توبه تأثير به سزايى دارد . توبهء خالصانه كه در قرآن كريم ، توبهء نصوح نام دارد ، توبه‌اى است كه پس از آن ، عمل صالح و شايسته انجام شود و ابداً بازگشتى به گناهان قبلى نداشته باشد : يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَي اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً « 1 » اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ، به‌سوى خدا توبه كنيد ، توبه‌اى خالص .

--> ( 1 ) . تحريم / 8